الن گرین اسپان در اواخر ماه گذشته پس از 18 سال ریاست بر بزرگترین بانک مرکزی جهان ( فدرال رزرو ایالات متحده ) ، در سن 78 سالگی بازنشسته شد . این تصمیم علیرغم میل سیاستمداران و سیاستگذاران ان کشور صورت گرفت زیرا آلن گرین اسپان در طول 18 سال گذشته و همکاری با چهار رییس جمهور – سه رییس جمهور جمهوریخواه و یک دمکرات –  توانست سیاست های پولی آمریکا را با دقت طراحی و این نظام را از هر آسیبی مصون بدارد . اما آنچه که باعث شد الن گرین اسپان را بازنشسته کند ، کهولت سن او بود نه " بی کفایتی " او . و آن فردی هم که جای گرین اسپان را گرفت، "بن برنانك "یک فرد جاافتاده و مجرب است . او سابقه ای بیش از 20 سال در بخش های مختلف سیاست گذاری اقتصادی از جمله همکاری با فدرال رزرو را داراست .

در یک نظام اقتصادی استفاده از نیروهای مجرب ، تحصیلکرده و توانا از اصول اولیه توسعه یافتگی است . نیروهای انسانی ، در هر سطحی که باشند ، بسیار مهمتر و موثرتر از منابع مادی هستند . آنچه که ژاپن را بعد از جنگ جهانی دوم ، ژاپن کرد ، انچه که آلمان را بعد از جنگ جهانی دوم آلمان کرد و آنچه که هم اکنون اقتصاد چین را به سطح بسیار بالایی رسانده ، چیزی جز استفاده بهینه از منابع انسانی نبوده است .

اما این اتفاق به نظر می اید که هنوز در ادبیات توسعه اقتصادی ایران راه نیافته است . بررسیها و مطالعات نشان می دهد که درسه ماه گذشته بیش از 20 نفر از مدیران تاثیر گذار اقتصاد ایران بازنشسته و یا خود را بازنشسته کرده اند . بازنشستگی این افراد در حالی صورت می گیرد که اقتصاد ایران در حال گذر است و فارغ از ارزیابی عملکرد آنها ، بهره مندی از تجربیات آنها در سیاستگذاری می تواند به رفع موانع توسعه کمک کند . البته این فهرست فقط مربوط به  حوزه های اقتصادی است و حوزه های دیگر را در برنمی گیرد .

نظام بانكي :

پس از فوت دکتر محسن نوربخش ، رییس کل فقید بانک مرکزی در سال 1382 ، سیاست های پولی کشور دستخوش تغییر نشد ، زیرا مدیرانی که در دوره نوربخش کار می کردند با همان ایده و نظر هم در دوره بعد از نوربخش به کار خود مشغول بودند . اما در سال جاری دو تن از مدیران ارشد این نهاد بازنشسته شدند .

1-                            بهرام زرین قلم ، مدیر کل اداره نظارت بر بانکها و موسسات اعتباری غیربانکی با بیش از 30 سال سابقه کار در این بانک خود را بازنشسته کرد . سال های پایانی فعالیت وی در بانک مرکزی مصادف با تاسیس موسسات اعتباری غیر بانکی و مهمتر از آن بانکهای خصوصی در کشور بود . همچنین نظارت بر صندوق های قرض الحسنه و تعاونی های اعتباری که به سختی حاضر بودند تحت پوشش نظارتی بانک مرکزی قرار گیرند از مهمترین تحولاتی بود که در دوران زرین قلم روی داد .

2-                            محمد هادی مهدویان ، دکترای اقتصاد و فارغ التحصیل از دانشگاه آمریکا ، مدیر کل بررسیهای اقتصادی بانک مرکزی که به هنگام تدوین برنامه سوم توسعه در ارائه پیشنهادات مربوط به اصلاح نظام پولی کشور و نیز طرح ایجاد حساب ذخیره ارزی حضوری پررنگ داشت و پس از آن هم در تنظیم سیاست های پولی کشور نقش ویژه ای را ایفا کرد . عملکرد مهدویان را می توان در کنترل رشد نرخ تورم،علیرغم رشد فزاینده نقدینگی که در بعضی از سالها به 30 درصد هم رسیده بود ، مشاهده کرد. اعطای تسهیلات لیزینگ نظام بانکی برای خرید کالاهای بادوام به خریداران که در تامین نقدینگی واحدهای تولیدی و رونق تولید بسیار موثر بود را می توان از کارهای موثر مهدویان دانست .

علاوه براین دو تن ، مدیران دیگری در نظام بانکی کشور بازنشسته شدند که می توان از میان آنها به

3- رسول اف مدیر عامل بانک کشاورزی

 4-فرشچیان مدیرعامل بانک مسکن و

5- میلانی مدیر عامل بانک تجارت اشاره کرد .

 تجربه این افراد در حدی است که به محض خروج از بانک های دولتی ، بانک های خصوصی به آنها رجوع کردند . در حال حاضر رسول اف مدیرعامل بانک اقتصاد نوین شده است و قرار است ولی الله سیف برای اداره بانک در دست تاسیس " سرمایه" به آنجا رود .

سازمان مدیریت و برنامه ریزی :

سازمان مدیریت و برنامه ریزی که به مغز اقتصاد کشور مشهور است در طول سالهای پس از انقلاب و به ویژه سه برنامه توسعه ای کشور نشان داد که در تدوین بودجه ریزی کشور و برنامه های توسعه ای فارغ از خط و خطوط و گرایش های سیاسی ، نگاههای  کارشناسانه برای اداره اقتصادی و اجتماعی کشور دارد . هر چند که این نگاهها در اجرا با مسائل و گرایش های سیاسی و مهمتر از آن بخشی نگری التقاط می یابد و به همین خاطر نمی تواند به اهداف تعیین شده دست یابند .  بسیاری از نهادهای مدنی ، ساختار سازمان مدیریت و به تبع آن کارشناسان سازمان برنامه را ، دارای ويژ گی " منطقی " می دانند که این خصلت می تواند فارغ از گرایش های سیاسی ، " عقلانیت " را بر اداره کشور حاکم کند . از این رو استفاده از حداکثر توان کارشناسان در برنامه ریزی ها را نه فقط مفید بلکه کاملا  ضروری می دانند .

در دو ماه گذشته چهار تن از مدیران و کارشناسان باسابقه سازمان مدیریت بازنشسته شدند .

1- بایزید مردوخی ، دبیر هیات امنا حساب ذخیره ارزی ، که در جلوگیری از انحراف اهداف این حساب و حرکت در چارچوب روح ماده 60 قانون برنامه سوم توسعه نقش قابل توجهی داشت و در مقابل برداشتهای غیر اصولی از حساب ذخیره ارزی مرتب هشدار می داد .

2- کورس صدیقی ، مشاور معاون امور تولیدی و زیر بنایی ، که از کارشناسان باسابقه و برجسته سازمان به حساب می آید .

3- علی کبیری ، مدیر تلفیق و هماهنگی بودجه .

4- محمود کتابچی ، مدیر مرکز آمایش سر زمین که در تدوین برنامه سوم و نقش "آمایش زمین " در لایحه برنامه سوم نقش محوری داشت .

گزارشهای رسیده حاکی از آن است پس از پایان کار بودجه 1385 و تا پایان امسال نیز قرار است ، محمد کردبچه ، مدیر کل دفتر اقتصاد کلان که "بودجه ریز" کشور است و در اصلاح ساختار نظام بودجه ریزی کشور و تدوین " بودجه عملیاتی" نقش اصلی را ایفا کرده است ، بازنشسته شود .

وزارت امور اقتصادی و دارایی :

1- مرتضوی ، مدیر کل سرمایه گذاری خارجی ، از کارشناسان قدیمی که در تدوین قانون جلب و حمایت از سرمایه گذاری خارجی نقش مهمی داشت .

2- بهشتیان ، معاون امور گمرکی گمرک ایران و یکی از کارشناسان خبره گمرکی که اصلاح قانون گمرک با محوریت شخص وی پیش رفت .

همچنین گزارش شده که قرار است محمود فاطمی زاده ، معاون باسابقه خزانه داری این وزارتخانه که در سال جاری نشان دولتي از رییس جمهور سابق دریافت کرد ، بازنشسته شود .

وزارت نفت :

1-     سید مهدی حسینی ، قائم مقام مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران در امور توسعه .

سید مهدی حسینی را می توان پایه گذار قرارداد بیع متقابل در صنعت نفت و گاز و در کل اقتصاد کشور دانست . به جرات می توان گفت تمام قراردادهای بیع متقابل صنعت نفت و گاز با مدیریت او انجام شد . اهمیت این قراردادها را زمانی می توان متوجه شد که ایران در تحریم نفتی آمریکا قرار داشت و شرکتهای نفتی آمریکایی و همینطور غیر آمریکایی از انعقاد قرارداد های بیش از 25 میلیون دلار برای توسعه نفتی ایران منع شده بودند . در دوره سید مهدی حسینی بیش از 22 میلیارد دلار قرار داد بیع متقابل امضا شد .

2-     علی اکبر وحید آل آقا ، قائم مقام سابق شرکت مهندسی توسعه نفت .

علی اکبر وحید آل آقا را جزو معدود مهندسان مخازن نفت کشور می دانند . او  همچنین مسئول پیگیری حقوقی و انعقاد قراردادهای بزرگ نفتی از جمله میدان آزادگان بوده است .

وزارت صنایع و معادن :

1-     احمد قاسمی ، مدیرکل سابق دفتر امور صادرات وزارت صنایع و معادن .

احمد قاسمی از مدیران مجرب وزارت صنایع و معادن بوده است که بیش از 10 سال خط مشی صادرات صنعتی کشور را تدوین می کرد . در دوره قاسمی صادرات صنعتی کشور از 2/1 میلیارد دلار در سال به 8/4 میلیارد دلار رسید . افزایش صادرات کالاهای فراوری شده و دارای ارزش افزوده عملا توانسته   است "مارکهای تجاری" ایران را در بازارهای هدف معرفی كند

2-     رضا ویسه . رییس سابق هیات عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران .

رضا ویسه را بنیانگذار و موسس " ساپکو" ، اولین شرکت بزرگ قطعه سازی ایران است . این شرکت را می توان اولین شرکت قطعه سازی زنجیره ای در ایران دانست . او مجری پروژه " سمند" و  ساخت پژو 206 در ایران است و  مهمتر از آن قرارداد ال – 90 را محصول فکری او می دانند .

3-     مصطفی موذن زاده ، رییس هیات عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی .

وزارت بازرگانی :

1-     محمد علی کریمی ، مدیر عامل سابق شرکت سهامی فرش ایران .

 محمد علی کریمی طی چهار سالی که در شرکت فرش بود با سیاست حمایت از قالیبافان و نیز مخالفت با سیاست صادرات ارزان فرش به خارج ، توانست جایگاه گذشته فرش ایران در خارج را بدست بیاورد . ادغام نهادهای موازی در بخش فرش و تشکیل مرکز ملی فرش به عنوان متولی اصلی این بخش را نتیجه مستقیم پیگیری های وی می دانند .

وزارت جهاد کشاورزی :

کشاورزی ایران در سال گذشته توانست بعد از 40 سال در بخش گندم خودکفا شود . این اتفاق که در تاریخ کشاورزی ایران بی سابقه بود با تدبیر برنامه ریزیهای منسجم روی داد . در این مهم دو تن از برنامه ریزان مهمی که نقش آفرینی کرده بودند در دو ماه گذشته از سمت خود بازنشسته شدند .

1- صحرائیان ، قائم  مقام وزیر سابق جهاد کشاورزی

2- محمد شریعتمدار، معاون زراعت .

همچنین در این وزارتخانه 3-یزدانی ، مدیر کل پنبه و دانه های روغنی بازنشسته شد .

وزارت کار و امور اجتماعی

1- خواجه نوری ، معاون تنظیم روابط کار . در زمان او مباحث مربوط به اصلاح قانون کار مطرح شد که تا اندازه ای در تنظیم روابط جدید کاری  موثر بود .

2- سازگار نژاد ، رییس سازمان فنی و حرفه ای کشور .

وزارت راه و ترابری

1- شهسوار خجسته ، معاون توسعه مدیریت و منابع انسانی . او پیش از این و در دوران وزارت طهماسب مظاهری در امور اقتصادی و دارایی ، رییس سازمان امور مالیاتی کشور بود .

وزارت امور خارجه

در وزارت امور خارجه دو تن از مدیرانی که اثر گذاری بر اقتصاد ایران داشتند و در دوران آنها روابط اقتصادی ایران با کشورهای خارجی رو به بهبود گذاشت خود را بازنشسته کرده اند .

1- حسین عادلی ، سفیر تهران در لندن و معاون اسبق اموراقتصادی . او در معاونت خود سعی وافر برد تا دیپلماسی اقتصادی را در روابط بین الملل بگنجاند .

2- علی ماجدی ، معاون سابق امور اقتصادی و سفیر سابق تهران در توکیو. در دوران سفارت او ایران توانست قرارداد بزرگ توسعه میدان نفتی آزادگان را با ژاپن به امضا برساند .

         ******                                                                                                                                                                 

افرادی که در بالا اسامی آنها آمد ، از بدو انقلاب تاکنون در پست های مختلف کار و بعد از 25 سال تجربه ، نسبت به روابط درون اقتصاد و نیز روابط داخلی و خارجی شناخت کافی پیدا کرده اند . این شناخت می تواند سیاستگذاران و دولتمردان را در انتخاب مسیر و راهیابی به اهدافی که در چشم انداز 20 ساله ترسیم شده تا ایران را در منطقه از هر لحاظ اول کند ، کمک کند . کنار گذاردن افراد مجرب که برای تربیت هر کدام از آنها میلیارد ها تومان هزینه شده نه فقط به ضرر اقتصاد ایران است بلکه آنکه از این محل سود می برد کشورهایی هستند که در رقابت با ایران و بازار منطقه نقشه ها و برنامه ها یی را از پیش طراحی کرده و در این راستا طی 25 سال گذشته هم بیکار ننشسته اند .

ایران ، بنا بر گفته کارشناسان و آمارهای ارائه شده ، در سالهای گذشته توانست خود رابرای خیز " رشد" آماده سازد . این "خیز" ، فراهم نشد مگر به کمک نیروهای زبده و توانایی که از ابتدای انقلاب و پس از آن در کنار سیاستمداران و تصمیم گیران کشور به  بسترسازی " رشد اقتصادی " مشغول بوده اند اما به نظر می اید که این "خیز" قبل از برداشته شدن ، دارد به "خواب " می رود ! خوابی که بیدار کردن آن سالهای سال به طول می انجامد .